Khán giả nên hiểu được gì từ chính tư liệu?
Nhạc phim tài liệu có thể nối các địa điểm và mốc thời gian, nâng đỡ một đoạn chuyển cảnh, hoặc giúp người xem theo dõi một đoạn suy ngẫm. Nhưng nó cũng có thể gợi cảm giác chắc chắn, nguy hiểm hoặc xúc động mà bằng chứng trong phim chưa đủ để xác lập. Trước khi chọn chất nhạc, hãy xác định điều gì nên thuộc về lời nói của nhân vật và tư liệu quan sát được, còn phần nhạc có thể đảm nhận vai trò nào một cách có trách nhiệm bên cạnh chúng.
Tạo nhạc không lời dựa trên chủ đề và lựa chọn về chất nhạc của bạn, sau đó chọn các đoạn phù hợp và đưa vào bản mix của phim. Hãy mô tả tư liệu là phỏng vấn, ghi nhận tại hiện trường, cảnh thiên nhiên hay tư liệu lưu trữ lịch sử, đồng thời chỉ rõ những chỗ có người nói. Trước tiên, hãy thử với một đoạn tiêu biểu và nghe nhạc bên cạnh giọng phỏng vấn cùng âm thanh môi trường. Đặt chính xác điểm vào và điểm kết của nhạc theo bản dựng thực tế.
Chọn nhạc theo chủ đề và cách quay
Giữ đúng nhịp nói và ý nghĩa của người nói
Một cuộc phỏng vấn không chỉ có lời nói. Những khoảng dừng, sự ngập ngừng và thay đổi giọng điệu có thể là một phần điều người đó đang truyền đạt. Nhạc có thể khiến một khoảng lặng nghe như đáng ngại hoặc như khoảnh khắc đắc thắng, dù đó chỉ đơn giản là một khoảng lặng. Hãy nghe cuộc phỏng vấn khi chưa có nhạc trước, rồi ghi lại những chỗ mà một nét nhạc có thể làm thay đổi ý nghĩa mà người xem cảm nhận.
Chọn lớp nhạc không lời thưa và thoáng khi lời nói cần giữ vai trò chính. Một giai điệu nổi bật có thể kéo sự chú ý khỏi một câu trả lời được cân nhắc kỹ, còn nhịp đều có thể khiến phần giải thích chậm rãi có cảm giác bị thúc gấp. Trong phần mềm dựng, hãy kiểm tra cả âm lượng lẫn độ nổi của đoạn nhạc. Có khi bỏ nhạc hẳn khỏi một đoạn lại giữ được ý nghĩa của người nói tốt hơn là để nhạc gần như không nghe thấy ở bên dưới.
Một buổi sửa chữa cộng đồng
Đề bài hư cấu này mô tả một phim tài liệu cộng đồng. Bản demo được chia sẻ chỉ là tư liệu nghe tham khảo chung, không phải phần nhạc được viết riêng cho ví dụ này.
Nhạc không lời cho phim tài liệu ngắn về một buổi sửa chữa cộng đồng. Người dân mang đồ hỏng đến, còn các tình nguyện viên giúp sửa. Cảnh quay có thao tác tháo rời linh kiện, mọi người trò chuyện trong lúc chờ, và một chiếc máy chạy lại. Guitar acoustic nhẹ, ấm, đều, với giai điệu đơn giản. Để phần nhạc thật tiết chế bên dưới các đoạn phỏng vấn, không có giọng hát hay cảm giác căng thẳng đột ngột trong những khoảng lặng.
Các thao tác tháo rời linh kiện, khoảng thời gian chờ đợi và âm thanh một chiếc máy chạy lại tạo cho sự kiện một trình tự rõ ràng. Hãy bắt đầu bằng một cuộc trao đổi được ghi tại hiện trường, rồi cho tiếng guitar xuất hiện khi máy quay di chuyển giữa các bàn làm việc. Giảm bớt giai điệu khi một câu trả lời phỏng vấn bắt đầu. Giữ trọn âm thanh chiếc máy chạy lại trong thực tế để người xem nghe được kết quả của việc sửa chữa. Xem lại chuỗi cảnh từ lúc một món đồ được mang đến cho đến khi được nhận lại, và kiểm tra xem các điểm vào, điểm kết của nhạc có phù hợp với cách mọi người trò chuyện tại sự kiện hay không.
Với bộ phim cộng đồng này, hãy giữ lại tiếng cốc chén, dụng cụ và cuộc trò chuyện, rồi dùng một giai điệu đơn giản để nối các cảnh của mọi người với nhau. Thiên nhiên, thể thao và lịch sử có thể cần nhạc cụ và nhịp điệu khác nhau: phong cảnh rộng có thể cho cảm giác khoáng đạt, cảnh tập luyện giàu năng lượng hơn, còn ảnh tư liệu thì trầm tư hơn. Hãy thử các đoạn phỏng vấn với bản ghi giọng thật, đặc biệt chú ý đến phần nhạc quanh những khoảng dừng và xem nó có làm đổi sắc thái điều người đó nói hay không. Chủ đề và bản dựng nên dẫn dắt những quyết định này.
Dùng âm thanh hiện trường như một phần của câu chuyện
Tạo sự liền mạch mà không dựng kịch tính giả
Đặt đoạn nhạc theo mục đích dựng phim
Bắt đầu từ những mục đích như xác lập địa điểm, đánh dấu thời gian, mở một chương hoặc kết thúc một đoạn quan sát. Quyết định cách xử lý phỏng vấn dựa trên nội dung: một câu trả lời ngắn có thể chỉ giữ giọng nói, trong khi một phần giải thích dài hơn có thể thử thêm nhạc nhẹ. Đánh dấu các điểm này và tìm những câu nhạc phù hợp. Khi điểm vào và điểm ra có mục đích rõ ràng, bạn cũng dễ rà soát lại hơn nếu thứ tự của bộ phim thay đổi.
Sau khi tạo nhạc, hãy chọn các đoạn dùng được và chỉnh điểm bắt đầu, điểm kết của chúng theo chuỗi cảnh. Đừng mặc định rằng bản nhạc được tạo có thể đồng bộ chính xác, có các stem tách riêng, hoặc tự động hạ âm lượng nhạc khi có lời nói. Giữ lại âm thanh gốc và làm việc theo cách có thể hoàn tác, để khi bản dựng phần nội dung thực tế thay đổi, bạn không bị mắc kẹt với một đoạn nhạc giờ đây gợi sai ý nghĩa.
Rà soát cả cách diễn giải lẫn chất lượng âm thanh